Ministerstwo Spraw Zagranicznych uprzejmie informuje, ze Pana pimo* z dnia
18.11.1998 r. w sprawie odszkodowań za pracę przymusową obywateli polskich deportowanych do Związku Radzieckiego, przekazane zostalo zgodnie z właściwością Urzędowi do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ul. Wspólna 2/4, 00-926 Warszawa, z prośbą o udzielenie Panu stosownych informacji.

W związku z przekazaniem Pana pisma z dnia 18.11.1998 r., zgodnie z właściwością, Urzędowi do Spraw Kombatantôw i Osób Represjonowanych, dodatkowo informujemy, że pod przewodnictwem Kierownika tego Urzędu działa Międzyresortowy Zespół d/s Odszkodowań dla Obywateli Polskich Zesłanych na Sybir i Inne Tereny ZSRR po 17.09.1939 r.
W zakresie działania Zespołu mieści się w całości poruszona w Pana piśmie problematyka.
Wyrażamy w związku z tym nadzieję, że przedstawione przez Pana uwagi i propozycje zostaną rozpatrzone podczas prac prowadzonycb przez ten Zespół.
 
 

W odpowiedzi na Pańskie listy do Prezesa Rady Ministrów i Ministra Spraw Zagranicznych w sprawie odszkodowań dla obywateli polskich deportowanych przez ZSRR informuję, że problem ten jest przedmiotem wieloletnich już negocjacji z rządem Rosji. Opór ze strony rosyjskiej oraz zaniedbanie tego problemu przez władze polskie w okresie zaraz po zakończeniu wojny nastręczają ogromne kłopoty w pozytywnym jego rozwiązaniu.

Państwo polskie stworzyło dla obywateli polskich poddanych represjom przez ZSRR w latach 1939-1956 mozliwości uzyskania odszkodowań i zadośćuczynień. Reguluje to ustawa z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34 z 1991 r. z późn. zm.), ustawa z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142 z 1997 r. z późn. zm.) oraz ustawa z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszç i ZSRR (Dz. U. Nr 87 z 1996 r.). Na podstawie ww. ustaw wypłacono z tytułu represji przez organa radzieckie juz ponad 1,5 mld zł. Corocznie na ten cel przeznacza sie z budżetu państwa wielomilionowe kwoty.

W dniu 25 czerwca 1998 r. Prezes Rady Ministrów powołał Międzyresortowy Zespół do Spraw Odszkodowań dla Obywateli Polskich zesłanych na Sybir i inne tereny ZSRR po 17 września 1939 r., któremu przewodniczy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Juz dzisiaj - na podstawie ekspertyz przygotowanych na potrzeby Zespolu - można uznać, że nie do zrealizowania jest pomysł, aby strona polska wzorowala się na rozwiązaniach przyjętych w stosunku do ofiar nazizmu. (...).

Chciałbym podkreslić, że pozytywne rozwiązanie problemu odszkodowań dla obywateli polskich za deportacje i prace przymusowe w ZSRR uzależnione jest w pierwszej kolejności od stanowiska strony rosyjskiej.. Rząd polski dokłada wszelkich starań, aby doprowadzić do zmiany tego stanowiska.

Niezaieżnie od problemu odszkodowań ogromnie ważną rzeczą, którą porusza Pan w swoim liście, jest zmiana świadomości historycznej społeczeństw europejskich na temat losów obywateli polskich w ZSRR w latach 1939-1956. Mam nadzieję, ze zaangażuje się Pan osobiście w ksztaltowanie opinii na Zachodzie na ten temat.

Dziękuję za Pańską reakcję na mój list (wystosowany w imieniu poszkodowanych) dotyczący kwestii odszkodowań za deportacje i pracę przymusową w Zw. Radzieckim.

Niepodważalnym jest fakt wysiłku dokonanego przez państwo polskie na rzecz osób poszkodowanych w formie rent czy dodatków kombatanckich. Nie sposób jednak objąć tego pojęciem "odszkodowania", tym bardziej że nie na barkach społeczności polskiej powinno ono spoczywać.

W moim liście pytałem o to, czy władze polskie rozważają ewntualność wystąpienia o stwo-rzenie miedzynarodowego funduszu na ten cel, zważywszy że uczestniczą w finansowaniu funduszu na rzecz ofiar Holokaustu (czego Pan nie zdementował), że wypłacały odszkodowania poszkodowanym podmiotom zachodnim po nacjonalizacji, że w końcu akceptacja przez Zachód powojennego status quo uniemożliwiło załatwienie tej sprawy wcześniej.
Nie bez znaczenia jest fakt, że odpowiednie zdefiniowanie zawartości takiego Funduszu pozwoliłoby na uniknięcie antagonizowania społeczeństwa Rosji.

Z pana odpowiedzi wynika, że tego rodzaju rozwiązanie nie wchodzi w rachubę i że władze polskie nie wystąpiły jak dotąd pod adresem spadkobierców Zw.Radzieckiego o jakąś formę odszkodowania za straty moralne i materialne w imieniu poszkodowanych obywateli Polski.

Czy w obliczu powyższych faktów można uznać władze polskie winnymi zaniechania akcji prawnej i wobec tego solidarnie odpowiedzialnymi za odszkodowania, w formie wypłat z funduszu Skarbu Państwa? Wdzięczny będę za Pana stanowisko w tak postawionej kwestii.

Z poważaniem,

/podpis/

(miejsce), 19.02.1999
 

W odpowiedzi na Pański list  z 19 lutego 1999 r. informuję, że rząd polski stoi na stanowisku, że sprawa ewentualnego stworzenia międzynarodowego funduszu na rzecz ofiar deportacji i pracy przymusowej w Związku Radzieckim jest kwestią otwartą. Chcę podkreślić, że - jak napisałem juz wcześniej (pismo z grudnia 1998 r.) - pozytywne rozwiazanie problemu odszkodowań dla obywateli polskich za deportacje i prace przymusowe w ZSRR uzależnione jest w pierwszej kolejności od stanowiska strony rosyjskiej. Rząd polski dokłada wszelkich starań, aby doprowadzié do zmiany tego stanowiska.

W zwiąku z powyższym pytanie, które stawia Pan pod koniec swojego listu, jest bezprzedmiotowe.

(*)w oryginale 

Dziękuję za Pańską odpowiedź z 18 tego miesiąca.

Nie jestem pewien, czy za optymistyczne należy uznanie inicjatywy utworzenia międzynarodowego funduszu  przeze mnie sugerowanego za kwestię otwartą.

Ponadto, to czy postawione przeze mnie pytanie jest bezprzedmiotowe (jak Pan twierdzi), zależy od charakteru "wszelkich starań" , których dokłada Rząd polski w poruszonych kwestiach sposobu dochodzenia odszkodowań na rzecz ofiar deportacji i pracy przymusowej w Zw. Radzieckim.

Brak informacji  na ten temat, zaś poruszanie tych kwestii tylko w wąskim kręgu uczestników Zjazdu Sybiraków jest niewystarczające.

Pozdrawiam i życzę wytrwałości w reprezentowaniu interesów zainteresowanych środowisk, nie lekceważąc problemu przejrzystej informacji .

/podpis/

(miejsce), 23.03.1999